Dünya enerji arzının en kritik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı, Tahran yönetiminin yeni hamlesiyle küresel bir krizin merkezine yerleşti. İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu, boğazdan geçişleri kökten değiştirecek ve uluslararası deniz taşımacılığını derinden etkileyecek yasa tasarısına onay verdi.
Fars Haber Ajansı tarafından duyurulan gelişmeye göre, komisyon üyesi Mücteba Zarii, Hürmüz Boğazı'nın yönetim haklarına ilişkin hazırlanan kapsamlı taslağın kabul edildiğini bildirdi. Tasarının en dikkat çekici maddelerinden biri, Hürmüz Boğazı'nı kullanan gemilerden alınacak geçiş ücretlerinin İran’ın ulusal para birimi olan riyal üzerinden tahsil edilmesini öngörüyor. Bu adım, küresel ticarette dolar hegemonyasına karşı bir meydan okuma olarak yorumlanırken, deniz taşımacılığı yapan firmalar için operasyonel ve mali zorlukları da beraberinde getirebilir. İran, bu hamleyle boğazın ticari bir getiri kapısı olmasının yanı sıra siyasi bir baskı aracı olarak da kullanılacağını açıkça ortaya koyuyor.
Tasarıda yer alan diğer sert maddeler ise doğrudan ABD ve İsrail'i hedef alıyor. Metne göre, bu iki ülkeye ait gemilerin boğazdan geçişi tamamen yasaklanırken, İran'a yönelik tek taraflı yaptırım uygulayan ülkelere karşı da çeşitli kısıtlamalar öngörülüyor. Uluslararası deniz hukukuna göre 'zararsız geçiş' hakkı tartışmalarını alevlendirecek olan bu düzenleme, Tahran’ın stratejik deniz sahasındaki askeri kontrolünü de pekiştirmeyi amaçlıyor. Ayrıca, İran silahlı kuvvetlerinin boğazdaki denetim yetkilerinin genişletilmesi ve Umman ile hukuki iş birliğinin artırılması da tasarının güvenlik ayağını oluşturuyor.
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, enerji güvenliği açısından alternatifsiz bir rota konumunda. Uzmanlar, bu tasarının yasalaşması halinde petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) fiyatlarında öngörülemez bir artış yaşanabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Daha önce meclis kanadından yapılan açıklamalarda, bazı gemilerden 2 milyon dolara varan geçiş ücretleri talep edildiği yönündeki iddialar, ekonomik boyutun ne kadar devasa olabileceğini göstermişti. Deniz yoluyla yapılan sevkiyatların sigorta maliyetlerinin artması ve geçiş yollarının değişmesi, küresel enflasyon üzerinde de yeni bir baskı oluşturabilir.
Bölgedeki gerilim, geçtiğimiz aylarda yaşanan askeri çatışmalarla zirve noktasına ulaşmıştı. İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik gerçekleştirdiği operasyonlar ve Tahran'ın bölgedeki ABD üslerine verdiği yanıtlar, Hürmüz Boğazı'nın bir çatışma alanına dönüşme riskini artırmıştı. Tasarının yasalaşması için şimdi gözler İran Meclisi Genel Kurulu'na çevrilmiş durumda. Genel Kurul'un ardından Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Cumhurbaşkanı'nın onayıyla yürürlüğe girecek olan düzenleme, Orta Doğu jeopolitiğinde yeni bir krizin fitilini ateşleyebilir. Uluslararası kamuoyu, bu stratejik hamlenin deniz trafiği güvenliğini nasıl etkileyeceğini ve büyük güçlerin bu duruma nasıl tepki vereceğini yakından izliyor.